HISTORIJA I ZAKONSKI OKVIRI OBNOVE CRKAVA U BOSANSKOM EJALETU 1853.

Ključne riječi: historija, obnova crkava, Bosanski ejalet, islam, tolerancija, kršćani/hrišćani, bogomolje, Tanzimat, šerijatsko pravo, milet, katolici, pravoslavni, mitropolit bosanski i zvornički.

Sažetak: Ovaj rad istražuje historiju i šerijatskopravne aspekte obnove starih i gradnje novih crkava u Bosanskom ejaletu 1853. godine za vrijeme sultana Abdulmedžid hana Prvog i mandata bosanskog valije Huršid-paše i rumelijskog inspektora Kamil-paše. Islamsko pravo definisalo je status i odnos prema Jevrejima i kršćanima, a time i njihovim bogomoljama. Islamska osvajanja nisu bila samo vojna, već su imala za cilj širenje osvjedočene pravde, tolerancije i slobode. Mnoga pravila vezana za neislamske bogomolje ustanovljena su još od vremena kada je halifa Omer godine 636. preuzeo Jerusalim u Palestini, a ovaj rad, također, analizira status istih bogomolja u klasičnoj islamskoj literaturi hanefijske provenijencije. Na području Bosne i Hercegovine tokom osmanske vladavine, crkve su obnavljane i građene uz strogo poštovanje starih dimenzija i zakonskih okvira. Osmanlije su još od Tanzimata 1839. postavili nešto liberalnije zakonske okvire za obnovu i gradnju crkava. U transkripciji, prijevodu i analizi osmanskih dokumenta koji potječu iz 1853. godine, zabilježene su molbe, izvještaji i dozvole za obnovu i gradnju crkava u Bosni. U izvještajima se spominju crkve u Kreševu, Dolcu, Gučoj Gori, Livnu, Vidošima, Sutjesci, Varešu, Zoviku i Plehanu. Također, zabilježene su molbe bosanske pravoslavne zajednice za obnovu njihovih vjerskih objekata.